Pozitif Anayasa Ne Demek?
Anayasalar, bir ülkenin temel hukuk normlarını belirleyen metinlerdir ve toplumsal yapıyı, bireylerin haklarını ve devletin sorumluluklarını şekillendirir. Ancak, her anayasa aynı şekilde yazılmaz ya da aynı biçimde işler. “Pozitif anayasa” terimi, anayasa hukukunda, bireylerin haklarını sadece korumakla kalmayıp, aynı zamanda aktif bir şekilde devletin bu hakları sağlaması gerektiğini ifade eder. Bu yazıda, “pozitif anayasa” kavramını toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından nasıl değerlendirebileceğimizi inceleyeceğiz. Hem teoriyi hem de günlük hayattaki örnekleri birleştirerek, bu kavramın ne anlama geldiğini daha somut hale getireceğiz.
Pozitif Anayasa Nedir?
Pozitif anayasa, bireylerin haklarını yalnızca sınırlayan değil, aynı zamanda bu hakları aktif bir şekilde temin etmeyi ve güvence altına almayı amaçlayan bir anayasa anlayışıdır. Klasik anlamda bir anayasa, devlete, bireylerin haklarını ihlal etmeme sorumluluğu verir. Ancak, pozitif anayasa anlayışına göre, devlet sadece müdahale etmemekle kalmaz, aynı zamanda toplumdaki eşitsizlikleri düzeltmek için aktif adımlar atar. Bu bağlamda, devletin sosyal, ekonomik ve kültürel hakları gerçekleştirme yükümlülüğü vardır.
Örneğin, devletin sadece ifade özgürlüğünü sağlamakla değil, aynı zamanda bu özgürlüğün her birey için eşit şekilde erişilebilir olmasını da temin etmesi beklenir. Bu, özellikle toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet konularında önemlidir çünkü bu alanlarda devletin pasif kalması, var olan eşitsizlikleri derinleştirebilir.
Pozitif Anayasa ve Toplumsal Cinsiyet
İstanbul’un yoğun caddelerinde yürürken, kadına yönelik şiddetle ilgili çokça duyduğum hikâyeler aklıma geliyor. Çeşitli kadın derneklerinin çalışmaları ve sivil toplum kuruluşlarının sesini duyurmasıyla, kadınların haklarının korunması noktasında önemli adımlar atıldığını görmek umut verici. Ancak, bu hakların yalnızca yasa ile değil, devletin aktif politikalarıyla sağlanması gerektiğini savunan pozitif anayasa anlayışı, toplumsal cinsiyet eşitliği açısından çok önemli bir bakış açısı getiriyor.
Pozitif anayasa anlayışına göre, devlet sadece kadınların şiddetten korunması için yasalar çıkarmakla kalmaz, aynı zamanda kadınların eğitim almasını, iş gücüne katılmalarını ve sosyal hayatın her alanında eşit fırsatlar bulmalarını sağlamak için de önlemler alır. Örneğin, işyerlerinde cinsiyet ayrımcılığının ortadan kaldırılması ve kadınların eşit maaş alması, pozitif anayasa ilkelerinin bir parçasıdır.
Bir gün toplu taşımada karşılaştığım bir sahne bu durumu bir kez daha gözler önüne serdi. Bir kadın, bir erkek yolcunun yanında sıkışıp kalmış ve ona fiziksel olarak dokunmak zorunda kalmıştı. Kadın, durumu çok net bir şekilde dile getirdiği halde, etrafındaki çoğu kişi susuyor ve kimse müdahale etmiyordu. Devletin ve toplumun, bu tür mikro saldırıları engelleyecek şekilde pozitif bir anayasa anlayışı ile kadınların güvende olduğu bir çevreyi sağlamak için aktif bir şekilde çalışması gerektiği kanaatindeyim.
Pozitif Anayasa ve Çeşitlilik
Pozitif anayasa anlayışının çeşitlilikle ilgili büyük bir etkisi vardır. Bir toplumda farklı etnik, dini veya kültürel grupların varlığı, devletin bu çeşitliliği sadece kabul etmesini değil, aynı zamanda bu grupların haklarını aktif bir şekilde korumasını gerektirir. Bu bağlamda, pozitif anayasa, etnik veya dini gruplar arasında eşitsizliğin önüne geçmek için devletin politikalar geliştirmesini zorunlu kılar.
İstanbul’da yaşarken, etnik çeşitliliği ve farklı kültürel kimlikleri gözlemlemek oldukça yaygındır. Herkes kendi mahallesinde, kendi dilinde ve kendi kültüründe yaşamını sürdürebilir. Ancak, bu çeşitliliği sadece hoşgörmek yetmez, aynı zamanda devletin bu çeşitliliğin eşitliğini sağlaması gerekir. Örneğin, farklı dil ve kültürlere sahip insanların kamu hizmetlerinden eşit yararlanmaları, pozitif anayasa ile mümkün olur. Bu, sadece eşit haklar değil, aynı zamanda eşit fırsatlar anlamına gelir.
Bir gün bir arkadaşımın yaşadığı bir olayı anlatayım: Çalıştığı kurumda, Kürtçe konuşan bir çalışan, günlük işler sırasında kendi dilinde iletişim kurmaya çalışıyordu. Fakat bazı yöneticiler, onun bu dilde iletişim kurmasını hoş karşılamadılar ve dilini yasaklama gibi bir tutum sergilediler. Oysa pozitif anayasa anlayışına göre, dilsel ve kültürel çeşitliliğe saygı göstermek ve bu çeşitliliğin önündeki engelleri kaldırmak devletin sorumluluğudur. Bu sadece yasaların değil, aktif sosyal politikaların gerekliliğini ortaya koyuyor.
Sosyal Adalet ve Pozitif Anayasa
Sosyal adalet, pozitif anayasa anlayışının merkezinde yer alır. Bu, sadece eşitlik ilkesini değil, aynı zamanda daha adil bir toplum yaratmayı hedefler. Devlet, toplumsal cinsiyet, etnik kimlik, gelir seviyesi gibi faktörlere dayalı eşitsizlikleri ortadan kaldırmak için aktif politikalar üretir. Örneğin, düşük gelirli ailelerin eğitim olanaklarından eşit şekilde yararlanabilmesi için devletin sağladığı destekler, pozitif anayasanın sosyal adalet anlayışı doğrultusunda yapılacak adımlardır.
İstanbul’un farklı semtlerinde gözlemlediğim üzere, toplumun bazı kesimleri gerçekten temel haklara ve fırsatlara ulaşmada zorlanıyor. Yoksul mahallelerde yaşayan çocukların, kaliteli eğitim alabilmesi için devletin sağlaması gereken fırsatlar, pozitif anayasa anlayışının en önemli uygulamalarından biridir.
Sonuç: Pozitif Anayasa ve Daha Adil Bir Toplum
Pozitif anayasa, toplumun her kesimine eşit fırsatlar sunmayı amaçlayan bir anlayıştır. Bu, toplumsal cinsiyet eşitliği, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi konularda devletin aktif olarak devreye girmesini gerektirir. Sadece yasalarla değil, aynı zamanda uygulamalarla da toplumsal eşitsizliklerin giderilmesi sağlanmalıdır. Devletin, vatandaşlarının yaşam kalitesini artırmak ve tüm bireylerin eşit haklardan faydalanmasını sağlamak için pozitif bir anayasa yaklaşımı benimsemesi, daha adil bir toplumun inşasına katkı sağlayacaktır.